منبع: خبرگزاری کار ایران ILNA 

 رسوای دل

گروه آوا - اجرای دُبی

داریوش پیرنیاکان:تار

جمشید عندلیبی: نی

محمد فیروزی: بربط

سعید فرج پوری: کمانچه

جواد بطحائی: سنتور

همایون شجریان: تنبک

سال اجرا:1375 - سال انتشار:1376

جزای آنکه نگفتیم شکر روز وصال

شب فراق نخفتیم لاجرم ز خیال

(درآمد سه گاه)

دگر به گوش فراموش عهد سنگین دل

پیام ما که رساند؟ مگر نسیم شمال

(مویه)

تو بر کنار فراتی ندانی این معنی

به راه بادیه دانند قدر آب زلال

(زابل)

اگر مراد نصیحت کنان ما این است

که ترک دوست بگویم تصوری ست محال

(مویه)

به خاک پای تو داند که تا سرم نرود

زسر به در نرود همچنان امید وصال

(جمله اول رضوی)

حدیث عشق چه حاجت که بر زبان آری

به آب دیده خونین نبشته صورت حال

(جمله دوم رضوی)

سخن دراز کشیدیم و همچنان باقی ست

که ذکر دوست نیارد به هیچ گونه ملال

(مویه فرود)

(سعدی-دیوان اشعار-غزلیات)

بجز غم عشقت غمی دیگر نمی دانم

که شادی در همه عالم از این خوش تر نمی دانم

(مخالف سه گاه)

گر از عشقت برون آیم به ما و من فرو نایم

ولیکن ما و من گفتن به عشقت در نمی دانم

(مخالف سه گاه)

زبس که اندر غم عشق تو از پای آمدم تا سر

چنان بی پا و سر گشتم که پای از سر نمی دانم

(مخالف سه گاه)

به هر راهی که دانستم فرو رفتم به بوی تو

کنون عاجز فرو ماندم رهی دیگر نمی دانم

(نیشابورک)

دلی که او بود و همدردم، چنان گم گشت در دلبر

که بسیاری نظر کردم، دل از دلبر نمی دانم

(مخالف سه گاه، فرود)

(عطار-دیوان اشعار-غزلیات)

بیست و یکمین آلبوم با نام رسوای دل که استاد شجریان به همراه جناب داریوش پیرنیاکان در سه گاه اجرا کرده اند. قسمتی از این آلبوم در گوشه مخالف را در زیر می توانید دانلود کنید:

آواز مخالف سه گاه از آلبوم رسوای دل با صدای استاد شجریان

پس از قطعه مقدمه همایون (از ساخته های استاد فرامرز پایور) که مورد توجه بسیاری از عزیزان قرار گرفت، پیش درآمد اصفهان ساخته استاد پایور را در وبلاگ قرار می دهم. امیدوارم بتوانم در آینده اجرای تصویری این قطعه توسط استاد و نیز توسط جناب سعید ثابت را با همراهی ضرب استاد محمد اسماعیلی در وبلاگ قرار دهم.

در مورد پست گذشته که به مناسبت 21 بهمن ماه سالروز تولد استاد پایور بود، لازم می دانم از همه دوستانی که به حقیر لطف داشتند، تشکر کنم. به خصوص امیر عزیز، دوست بسیار خوبم در وبلاگ دل آواز که این مطلب را در وبلاگ بسیار موفق و پربیننده دل آواز قرار دادند. همین طور از عزیزانی که لینک این نوشته را در سایت خبری سل قرار دادند نیز سپاسگزارم. برای همه عزیزان وبلاگ نویس و تمامی فعالان عرصه موسیقی سنتی کشور آرزوی موفقیت و سربلندی دارم.

                                                                                                               محمد امین

نگاهی به زندگی هنری استاد فرامرز پایور:

همه اهالی موسیقی سنتی بر این اعتقادند که استاد فرامرز پایور بیشترین و اصلی ترین تأثیر را بر بنیان سنتور نوازی معاصر گذاشته و می توان او را معمار سنتور نوازی معاصر نام نهاد. شخصیتی که بیش از ۵۰ سال در عرصه سنتور نوازی زحمت کشید و حاصل آن ضبط و اجرای دهها اثر گروهی و تکنوازی، تالیف کتب بسیار ارزشمند در سنتور نوازی، پرورش شاگردان متعدد و نیز احیای دوباره ساز سنتور می باشد.

فرامرز پایور در ۲۱ بهمن سال ۱۳۱۱ در تهران متولد شد و تحصیلات عمومی خود را در مدرسه دارلفنون و دبیرستان دارائی به پایان رساند. پدرش علی پایور هنرمند نقاش و استاد زبان فرانسه و دانشگاههای تهران بوده و جدش مصورالدوله نقاش چیره دست و وزیر پست و تلگراف، در زمان صدارت مستوفی الممالک بوده است و در عین حال با موسیقی آشنایی کامل داشته و ویولن، سنتور و سه تار را خوب می نواخته و در این زمینه از دوستان مرحوم رکن الدین خان مختاری بوده است.

خود استاد هم اشاره کرده اند که در سنین کودکی و نوجوانی هر گاه که در منزلشان مهمانی بوده و پدرشان از موسیقی دانان زمان دعوت به عمل می آورده است، همواره تا دیر وقت پای ساز این بزرگان می نشسته و به صدای ساز این بزرگان گوش می کرده است.

فرامرز پایور تحصیلات موسیقی خود را از سال ۱۳۲۸ شروع نموده و نزد ابوالحسن صبا ، استاد موسیقی ایرانی به فرا گرفتن سنتور اشتغال ورزیده و پس از ده سال تحصیل مداوم یک دوره کامل از ردیف موسیقی ایرانی را که توسط استاد صبا برای سنتور تنظیم شده بود فراگرفت و موفق به دریافت تقدیر نامه یی از طرف استاد شد. مهارت او در این ساز به جایی رسید که استاد صبا از او خواست که به اتفاق قطعاتی نواخته و روی نوار ضبط نمایند که اکنون چند نمونه از آنها در آرشیو رادیو موجود می باشد. پایور فعالیت هنری خود را از سال ۱۳۳۳ در وزارت فرهنگ و هنر که در آن موقع اداره کل هنرهای زیبا نامیده می شد شروع نمود و از همان زمان برنامه هایی از موسیقی اصیل ایرانی تهیه و در کنسرتها و همچنین در رادیو و تلویزیون اجرا  می نمود.

همچنین پایور علاوه بر دوره هایی که نزد استاد صبا آموخت، یک دوره از ردیف قدیم و همچنین کلیه تصانیف قدیم را که متعلق به شیدا ، عارف ، سماع حضور (پدر زنده یاد حبیب سماعی) و ظهیرالدوله و سایر اساتید قدیمی بودند، نزد آقای عبدالله دوامی استاد آواز فرا گرفت و به خط  نت درآورد و آقای دوامی طی تقدیرنامه یی که برای او نوشته ، صحّت و اصالت نوشته او را نیز تایید نمود. علاوه بر آن پایور یک دوره ردیف آقامیرزا عبدالله را که به نام کتاب موسیقی ایران نامیده می شود نزد استاد صبا فراگرفت و ضمناً کلیه آثار رکن الدین مختاری و آثار درویش خان را جمع آوری و به خط نت درآورده است.

سالهاى ۱۳۵۸ ،۱۳۳۸  براى او سالهاى كار خستگى ناپذير روى صحنه بود. او اولين سنتورنوازى بود كه روى سنتور نواسازى مى كرد و تنها در پى بديهه نوازى نبود. به بيان روشن تر، تنها آهنگسازى بود که ساز تخصصی او سنتور بود.

دهه هاى ۱۳۳۰ و ،۱۳۴۰ عصر ويلن بود و تقريباً تمام نواسازان و قطعه نويسان و تنظيم كنندگان موسيقی ايرانى (به جز استاد جواد معروفى)، با ساز تخصصى ويلن شناخته مى شدند. جالب اينكه ساز دوم استاد پايور، سه تار بود و مشقهاى اوليه آن را از صبا فراگرفته است ولى جز در خلوت خود، در جاى ديگر دست بر سه تار نبرد و اين برخلاف رسم هميشگى نوازندگان است كه اگر ساز اولشان كششى باشد، ساز دومشان مضرابى است.

استاد پرویز یاحقی در گذشت

"فرامرز صدیقی پارسی" معروف به "پرویز یاحقی" ، نوازنده برجسته ویولن به دیار باقی شتافت .

به گزارش خبرنگار مهر ،گفته می شود این نوازنده بزرگ موسیقی ایران، صبح امروز در منزل خود در تهران درگذشته است. داود گنجه ای، موسیقیدان و نوازنده کمانچه ضمن ابراز تأسف خود با اعلام این خبر به نقل از دکتر جهانشاه برومند (نوازنده ویولن) گفت : هنوز علت دقیق مرگ وی مشخص نشده است و برای کسب اطلاع در این زمینه به فرصت بیشتری نیاز داریم.

پرویز یاحقی متولد 1314 در تهران بود . بنا بر گفته زنده یاد نواب صفا (ترانه سرا و مسئول برنامه موسیقی رادیو در دهه 1320)یاحقی از خُرد سالی و بنا بر خواست او (نواب صفا) پای به رادیو گذاشت .در 18 سالگی به دعوت داود پیرنیا با برنامه گلها همکاری خود را آغاز کرد و در این زمان آهنگ" امید دل من کجایی" را ساخت که با صدای زنده یاد غلامحسین بنان اجرا شد . ابوالحسن صبا ، حسین یاحقی ، مرتضی محجوبی ، علی تجویدی ، حبیب اله بدیعی ، محمد میر نقیبی ، نصراله زرین پنجه ، حسینعلی وزیری تبار ، حسین تهرانی وخود پرویز یاحقی اعضای ارکستری بودند که اثر این نوازنده و آهنگساز جوان را اجرا می کردند.

استاد پرویز یاحقی یکی از بهترین تکنوازان برنامه گلها بود ؛ او در عمر هنری خود صدها آهنگ زیبا ساخته بود که اغلب با صدای خوانندگان نامدار اجرا شده است ، آثار به جای مانده از این هنرمند برجسته و بداهه نواز برای هر شنونده ای الهام بخش و تاثیر گذاراست .

یاحقی در اواخر عمر همچنان با ساز خود دمساز بود ؛ او در سال های اخیر چند اثر تکنوازی و همنوازی خود از جمله راز و نیاز، طوبی و ... را منتشر کرده بود.

گروه موسیقی خبرگزاری مهر ضایعه درگذشت این هنرمند را به جامعه هنری و بویژه به خانواده آن مرحوم تسلیت می گوید.

منبه خبر: خبرگزاری مهر

وبلاگ سنتور و سایت چهارمضراب نیز در گذشت نابغه ویولن، استاد پرویز یاحقی را به خانواده آن مرحوم و جامعه بزرگ موسیقی ایران تسلیت عرض می کند.

 بداهه نوازی زنده یاد استاد پرویز یا حقی در سه گاه

فرامرز پایور از زبان سعید ثابت:

وجه تمایز سبک استاد پایور:

از من خواسته اند مطلبی درباره استاد پایور بنویسم. بنده ضمن انجام وظیفه و ادای بسیار ناچیز دین گرانی که نسبت به استاد دارم، از همه عزیزان می خواهم تا همین ایجاز را از من بپذیرند.

درباره استاد فرامرز پایور سخن فراوان است و ناگفته های بسیاری که روزی با تحلیل کارهای ایشان گفته خواهد شد. هیچ کس نیست که نداند سهم ایشان در اعتلای ساز سنتور کجاست. همین قدر بگویم که هر کس که با سنتور آشنایی دارد، از نوازندگان برجسته تا هنرجویان علاقه مند، به نحوی مدیون زحمات استاد می باشند.

نوازندگان و موسیقی دانان ارجمندی که امروز صدها هنرجو تربیت کرده و می کنند، نتیجه پرورش در مکتبی هستند که این استاد برجسته با زحمات چندین و چند دهه عمر خود در سنتور نوازی بنا نهاده اند. اگر تعریفی از مکتب داشته باشیم – یعنی نگرشی تازه و معقول که در قالب تألیفاتی توجیه شده و دارای قوانین پذیرفته شده و موفق، به کمال کار خود رسیده باشد – مکتب پایور از موفق ترین هاست. با یک نگاه به آمار، از اذعان آنان که دستی موفق در کار سنتور نوازی دارند، 95 درصد از نوازندگان و متخصصین در این رشته به نحوی (مستقیم یا غیر مستقیم) متأثر از استاد پایور و مکتب ایشان بوده اند.

نکته دیگری که لازم به ذکر می دانم و از ویژگی های فنی کار استاد است، نوع صدایی است که از سنتور ایشان به گوش می رسد. صدایی صاف و شفاف و پر قدرت در فراز و نشیب های ردیف موسیقی ما که سبک سنتور نوازی استاد را ممتاز کرده است و این به علت وجود مضراب های راست و چپ در قدرت یکسان ایشان است، چون همان طور که می دانیم معمولاً مضراب های دست راست (در افراد راست دست) به طور طبیعی، قوی تر از مضراب های دست چپ است و بر همین مبنا دست راست دارای عضلاتی قوی تر و بالطبع دارای قدرت بیشتری است.

اما در مورد استاد، مضراب های هر دو دست کاملاً یکسان و در عین حال به اختیار نوازنده است، و این ناشی از تمرین های ممتد و مرتب ایشان در طی سال های طولانی است. روی همین اصل در قطعات ساخته ایشان، نقش مضراب های چپ مانند دست راست اهمیتی یکسان دارد و قدرت همسانی می طلبد، مانند چهارمضراب قرایی در افشاری (در کتاب سی قطعه برای سنتور) که دارای پایه ای است با یک مضراب راست و چهار مضراب دست چپ و یا چهارمضراب نوا از همین کتاب که دست چپ در آن، پیوسته مانند یک نت کشیده (همانند آرشه در ویلن) باید شنیده شود. همین باعث می شود که صدای ساز استاد را کاملاً مشخص و متمایز کند، به طوری که به مجرد شنیدن قابل تشخیص است. البته روش و سبک سنتور نوازی ایشان نیز در این تمایز و حالت مستقیم دخالت دارد. روی همین اصل و با شناختی که ایشان از مضراب ها و تکنیک های مخصوص این ساز و چگونگی نوازندگی با آن را داشته اند، مطالب مدونی مخصوص ساز سنتور تألیف کردند که با کتاب دستور سنتور شروع و به کتاب دوره عالی (چپ کوک) ختم می شود. البته فراگیری آن حدود 10 سال به طول می انجامد. کتاب دستور سنتور همان طور که ذکر شد پایه گذار صدای ساز و مضراب نوازنده است، که مهمترین متد برای شروع کار یک نوازنده است. بر خلاف تصور عده ای که فکر می کنند از لحاظ تدریس و فراگیری ساده می باشد، از همه مشکل تر و مهم تر است. چون اساس صحیح نوازندگی در آموزش و فراگیری، همین کتاب است. تمام مطالب آن حساب شده و منطبق با متد های آموزشی است و اگر درست آموزش داده شود، نوازنده بعد از اتمام این کتاب باید به راحتی دوره های بعد را پشت سر بگذارد. به همین علت استاد فقید ابوالحسن صبا که خود با مضراب ها و تکنیک های سنتور کاملاً آشنا بودند، وجود این کتاب را لازم و آموزش آن را واقعاً ضروری می دانستند.

به جرأت می توان گفت 95 درصد نوازندگان این ساز، شاگرد مستقیم یا غیر مستقیم استاد پایور هستند، چون با متد ایشان شروع به آموزش کرده و با صدای ساز ایشان با موسیقی مأنوس شده اند. آثار استاد پایور دارای ملودی های بسیار زیبا و کاملاً مرتبط با یکدیگرند و در عین حال امکان حذف یک یا چند جمله از ملودی را از سوی یک متخصص دارند و ارتباط خود را از دست نمی دهند و این، حکایت از ذوق وافر و تسلط ایشان به ردیف های موسیقی ایرانی دارد. ملودی ها و آثاری که با گذشت زمان به هیچ عنوان تازگی و تکنیک بالای خود را از دست نمی دهند، گویی برای زمان حال و آینده خلق شده اند. قطعاتی که کاملاً منطبق با اصول آهنگسازی و در عین حال زیبایی شناسی در موسیقی است و این خصیصه را در قطعات دستور سنتور نیز می توان به وضوح ملاحظه کرد . یک منبع مهم تحقیق برای علاقه مندان به این امر است. این ویژگی ها در آثار دیگران کمتر به چشم آمده و همین خصوصیات باعث می شود که کار یک استاد، متمایز از دیگران باشد.

این ویژگی ها در گروه نوازی ایشان هم مشهود است. امروزه گروه های بسیاری به وجود آمده اند که همگی قابل تقدیرند، اما با شنیدن آثار آن ها نمی توان تشخیص داد که قطعه موسیقایی به وسیله کدام گروه اجرا شده است. در مورد گروه ایشان این امر به وضوح مشخص است. اثری که به وسیله گروه ایشان به اجرا درآمده بلافاصله قابل تشخیص است، آن هم به علت سبک آهنگسازی و نوع صدای گروهی سازها و اجرایی ایشان می باشد. در خاتمه، گو اینکه گفتنی بسیار است، اما از خداوند شفای ایشان را خواهانم. چون وجود این گونه استادان متخصص، مسلط و پرکار، موجب بالندگی جامعه هنری ماست.

سعید ثابت – زمستان 81

نمونه از اجرای سعید ثابت  (حجم : ۱۱۰ کیلو بایت)

عکسی از جناب سعید ثابت

منبع: ماهنامه هنر موسیقی – شماره 42 – سال پنجم – اسفند 81

انتظار دل

گروه پایور

سنتور : استاد فرامرز پایور

کمانچه: استاد اصغر بهاری

تار: استاد جلیل شهناز

نی: استاد محمد موسوی

تنبک : استاد محمد اسماعیلی

سال اجرا : 1358                         سال انتشار : 1359

آنان که خاک را به نظر کیمیا کنند

آیا بود که گوشه چشمی به ما کنند

(درآمد سه گاه)

دردم نهفته به ز طبیبان مدعی

باشد که از خزانه غیبم دوا کنند

(درآمد سه گاه)

معشوق چون نقاب زرخ در نمی کشد

هر کس حکایتی به تصور چرا کنند

(زابل)

چون حسن عاقبت نه به رندی و زاهدی ست

آن به که کار خود به عنایت رها کنند

(زابل)

حالی درون پرده بسی فتنه می رود

تا آن زمان که پرده بر افتد چه ها کنند

(5.الف. مویه، 5.ب.مخالف)

گر سنگ از این حدیث بنالد، عجب مدار!

صاحبدلان حکایت دل خوش ادا کنند

(مخالف اشاره به مغلوب)

پیراهنی که آید از او بوی یوسفم

ترسم برادران غیورش قبا کنند

(مخالف)

بگذر به کوی میکده تا زمره حضور

اوقات خود زبهر تو صرف دعا کنند

(شکسته مویه و جامه دران برگشت به درآمد سه گاه)

( حافظ-غزلیات )

بلبلی برگ گلی خوش رنگ در منقار داشت

واندر آن برگ و نوا خوش ناله های زار داشت

(درآمد)

گفتمش در عین وصل این ناله و فریاد چیست؟

گفت ما را جلوه معشوق در این کار داشت

(جامه دران)

یار اگر ننشست با ما نیست جای اعتراض

پادشاهی کامران بود از گدایی عار داشت

(اشاره به نیشابورک و جامه دران)

در نمی گیرد نیاز و ناز ما با حسن دوست

خرم آن که از نازنینان بخت برخوردار داشت

(جمله اول عراق با حالت گوشه عراقی)

خیز تا بر کلک آن نقاش، جان افشان کنیم

که این همه نقش عجب در گردش پرگار داشت

(جمله دوم عراق)

گر مرید راه عشقی فکر بدنامی مکن

شیخ صنعان خرقه رهن خانه خمار داشت

(جامه دران)

وقت آن شیرین قلندر خوش که در اطوار سیر

ذکر تسبیح ملک در حلقه زنّار داشت

(زهاب)

( حافظ-غزلیات )

تصنیف از کفم رها

شعر و آهنگ : عارف قزوینی

از کفم رها شد مهار دل

نیست دست من اختیار دل

دل بهر کجا رفت و برنگشت

دیده شد سفید زانتظار دل

خون دل بریخت از دو چشم من

خوشدلم از این انتحار دل

بعد از این ضرر ابلهم مگر

خم کنم کمر زیر بار دل

دانلود رنگ آلبوم راز دل  ( مدت: ۱:۳۵ )

و بیستمین آلبوم، با نام انتظار دل در دستگاه سه گاه و آواز افشاری (اصلاح شد). آلبوم راز دل ملقب به پیغام اهل راز 1 و آلبوم انتظار دل ملقب به پیغام اهل راز 2 می باشد و واقعاً ترکیب پیغام اهل راز، نامی شایسته برای این دو اثر جاودانه از گروه فرامرز پایور به همراه صدای استاد شجریان می باشد. این دو آلبوم به خوبی نشان دهنده نظم بسیار بالا در گروه پایور و نیز کوک بسیار دقیق سازهاست.

سایر آلبوم ها نیز به زودی و به ترتیب در وبلاگ قرار خواهند گرفت. به امید سلامتی استاد فرامرز پایور...

                                                                                                                      محمد امین